in

Hoogzwangere vrouw woonde in garagebox in Etten-Leur zonder daglicht

Een nieuw project heeft in Etten-Leur bijna een half miljoen euro en een hoop menselijke ellende bespaard. Door scherper op te letten of mensen echt op het adres wonen waar zij staan ingeschreven, spoorden instanties als de gemeente en het UWV tientallen gevallen van uitbuiting en fraude op.

Een voorbeeld. Op een dag in 2019 verschijnt een hoogzwangere vrouw aan de balie in het stadhuis om te regelen dat haar vriend de baby kan erkennen. Maar: de vrouw staat niet ingeschreven in Etten-Leur. En het adres dat ze na doorvragen opgeeft, is volgens het systeem geen woonruimte.

Hok zonder daglicht
Voorheen had de baliemedewerker misschien de schouders opgehaald en een afspraak gepland. Nu speelde die het verhaal door aan een speciale projectgroep. Die ontdekte dat de vrouw in een soort garagebox woonde, ‘een hok zonder daglicht of ventilatie’ – geen plek waar je een gezinnetje wilt stichten. Via een verhuurder die er wél de jackpot voor vroeg in de huurprijs.

Het resultaat? De huisbaas werd aangepakt, het gezin kreeg hulp van zorgadviseurs en kwam op de urgentielijst bij Alwel. ,,Zonder dit project had die vrouw daar misschien nóg gezeten”, zegt Karin Verhagen, projectleider voor de aanpak van ‘adresgerelateerde problematiek’ in Etten-Leur.

Tientallen fraudegevallen
In het eerste jaar van die aanpak, vanaf oktober 2018, kwamen daardoor zeker 17 adressen in beeld waar mensen hulp konden gebruiken. Daarnaast werden tientallen uitkeringen en toeslagen gestopt of aangepast, omdat mensen te veel ontvingen. ,,We boeken dus maatschappelijke en financiële winst.”

Het basisidee achter dit project? Checken of de realiteit strookt met de basisregistratie personen (BRP): de registratie van wie op welk adres woont. Verhagen: ,,Veel overheidsinstanties gebruiken die informatie. De gemeente zelf, maar bijvoorbeeld ook de Belastingdienst, het UWV en de Sociale Verzekeringsbank.”

Half miljoen euro
Daar hangt veel vanaf. Zo kan de hoogte van een uitkering heel anders uitvallen als het huishouden van de ontvanger er anders uitziet. In zo’n geval kan een verkeerde registratie de overheid onterecht op kosten jagen. In het eerste jaar van dit project leverden controles in dit soort gevallen deelnemende instanties bijna een half miljoen op. Vooral het UWV profiteerde: dat kon bijna 250.000 euro besparen door 17 uitkeringen te beëindigen en/of terug te vorderen.

  Politieagente gewond na klap met fles bij ruzie in Breda

Maar het komt ook voor dat ergens minder huurders staan ingeschreven dan er wonen, als verhuurders weten dat ze meer mensen in een huis proppen dan mag. Of dat huurders worden ondergebracht in een pand dat daar helemaal niet geschikt voor is. In zo’n geval zijn vooral de bewoners zelf de dupe van de onjuiste registratie.

Vroeger liep elke afdeling zijn eigen wedstrijd: in zijn eigen baan, met zijn eigen checklist. Nu werken we meer als team
Niels Mensink, Toezichthouder bouwregelgeving

Dat de aanpak van adresgerelateerde problematiek helpt fraude op te sporen is prettig, zegt projectleider Verhagen. Maar zij ziet dat niet als grootste pluspunt. Niels Mensink, als toezichthouder bouwregelgeving nauw bij de aanpak betrokken, valt haar bij. Het is vooral de samenwerking tussen betrokken instanties en afdelingen die heel goed bevalt, zeggen ze beiden.

Mensink: ,,Vroeger liep elke afdeling en elke instantie zijn eigen wedstrijd. Ieder in zijn eigen baan, met zijn eigen checklist. En als je na genoeg vinkjes bij de finish kwam sloot je het dossier af. In deze aanpak werken we meer als team, geven we de bal aan elkaar door.”

De tekst gaat verder onder de foto

Soms ontvangen mensen hogere uitkeringen of toeslagen als ze liegen over hun woonsituatie. Dan staan er bijvoorbeeld vijf jonge mannen ingeschreven in een eenkamerflat, terwijl er in de praktijk vier nog bij hun ouders wonen. Die verkeerde registratie kan bijvoorbeeld een hogere studiefinanciering of bijstandsuitkering opleveren. © stockfoto Tubantia

Ruimte voor nuance
Omdat verschillende instanties en gemeentelijke afdelingen sámen kijken naar adressen waar iets niet klopt, komt er meer ruimte voor nuance – voor oplossingen die recht doen aan een ingewikkelde werkelijkheid.

Mensink: ,,Het kan zijn dat we iemand tegenkomen die bewust fraudeert met toeslagen, maar dat diegene dat doet omdat hij écht niet weet hoe hij anders uit de schulden moet komen. Op zo’n adres komen handhaving en hulpverlening bij deze aanpak allebei aan bod. Vroeger deed elke afdeling vooral zijn eigen ding; dan blijven er veel meer losse eindjes over.”

  Opsporing Verzocht: Vrouw (84) biedt biertje aan en wordt bestolen

Eén adres met heel veel bewoners lijkt meteen verdacht, maar het kan ook gewoon een zorginstel­ling zijn
Karin Verhagen, Projectleider

Hoe adressen in beeld komen? Het fundament onder deze aanpak is de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA), zegt Verhagen. Een initiatief waarbij een landelijk platform grote hoeveelheden data analyseert en die doorstuurt als ergens ‘onregelmatigheden’ opduiken.

,,Daar moeten wij dan eerst zelf nog goed naar kijken. Want in die data lijkt een adres bijvoorbeeld vreemd als er erg veel mensen op één plek wonen, terwijl dat gewoon een zorginstelling kan zijn.”

Mensen helpen
De betrokken instanties en afdelingen bespreken maandelijks die ‘tips’ vanuit de LAA. Verder dragen ze zelf adressen aan waar iets niet lijkt te kloppen.

,,En juist omdat iedereen zag dat dit project werkte, en dat we daar ook gewoon ménsen mee konden helpen, kwamen zulke signalen al snel uit de hele gemeentelijke organisatie”, stelt Verhagen. ,,Dus bijvoorbeeld ook van die baliemedewerker, die iets vreemds opmerkte toen een hoogzwangere dame een raar adres noemde.”

Het is vooral veel praten, vragen stellen, mensen met respect blijven benaderen
Niels Mensink, Toezichthouder bouwregelgeving

En dan volgen de huisbezoekjes. Meestal verlopen die vriendelijk, zegt Mensink – al is de politie vaak, voor de zekerheid, ook aanwezig. ,,Een enkele keer willen mensen niet dat je binnenkomt of willen ze zelfs aan de deur geen vragen beantwoorden. Het is vooral veel praten, vragen stellen, mensen met respect blijven benaderen. Daarmee komen we een heel eind.”

Etten-Leur heeft besloten de aanpak adresgerelateerde problematiek voort te zetten, vanwege de goede ervaringen in het eerste jaar. De gemeente kreeg bij dit project ondersteuning van de Vereniging Nederlandse Gemeenten.

Familie raakt dakloos na brand bij buren: gehandicapte dochter slaapt twee nachten in de tuin

Het dochtertje van Jolanda verdronk: ‘Het liefst zou ik de hele dag over haar praten’